Διαταραχές Άγχους

Οι Διαταραχές Άγχους αποτελούν μία από τις συχνότερες κατηγορίες ψυχικών διαταραχών στην κλινική πράξη και χαρακτηρίζονται από επίμονη ενεργοποίηση του συστήματος φόβου, αυξημένη ψυχοσωματική διέγερση και δυσκολία συναισθηματικής ρύθμισης. Σύμφωνα με το Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, το άγχος διαφοροποιείται από τον φόβο ως τη γνωσιακή του διάσταση: ο φόβος αφορά άμεση απειλή, ενώ το άγχος σχετίζεται με προσδοκία μελλοντικού κινδύνου.

Στην κλινική αξιολόγηση, ιδιαίτερη σημασία έχει:

η ένταση και διάρκεια των συμπτωμάτων,
ο βαθμός λειτουργικής έκπτωσης,
οι μηχανισμοί αποφυγής,
η ύπαρξη τραυματικών εμπειριών,
οι διαπροσωπικές δυναμικές,
και η πιθανή συννοσηρότητα με καταθλιπτικές ή διαταραχές προσωπικότητας.

Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (Generalized Anxiety Disorder)

Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή χαρακτηρίζεται από επίμονη και δύσκολα ελεγχόμενη ανησυχία που αφορά πολλαπλούς τομείς της ζωής, όπως υγεία, εργασία, σχέσεις ή καθημερινές υποχρεώσεις.

Το άτομο βιώνει μια χρόνια κατάσταση εσωτερικής επαγρύπνησης, συχνά με αίσθηση επικείμενης απειλής, ακόμη και απουσία αντικειμενικού κινδύνου.

Κλινική εικόνα

Yπερβολική ανησυχία
Νοητική υπερδραστηριότητα
Καταστροφικές σκέψεις
Μυϊκή ένταση
Ευερεθιστότητα
Κόπωση
Διαταραχές ύπνου
Δυσκολία συγκέντρωσης

Κλινική παρατήρηση

Πολλά άτομα με GAD εμφανίζουν αυξημένη ανάγκη ελέγχου, δυσκολία ανοχής της αβεβαιότητας και χρόνια υπερεμπλοκή στη φροντίδα των άλλων.

Διαταραχή Πανικού (Panic Disorder)

Η Διαταραχή Πανικού χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού και από επίμονη ανησυχία για πιθανή επανεμφάνισή τους.

Η κρίση πανικού βιώνεται συχνά ως απειλή ζωής ή ψυχικής κατάρρευσης και ενεργοποιεί έντονο φόβο απώλειας ελέγχου.

Συμπτώματα κρίσης πανικού

Ταχυκαρδία
Αίσθημα πνιγμού
Ζάλη
Εφίδρωση
Τρέμουλο
Θωρακικό άλγος
Αποπροσωποποίηση
Φόβος θανάτου

Κλινική δυναμική

Συχνά αναπτύσσεται «φόβος του φόβου», όπου το άτομο αρχίζει να φοβάται τα ίδια τα σωματικά συμπτώματα άγχους, οδηγούμενο σε υπερεπαγρύπνηση και αποφυγή.

Αγοραφοβία (Agoraphobia)

Η Αγοραφοβία αφορά τον φόβο ότι σε συγκεκριμένες καταστάσεις δεν θα είναι δυνατή η διαφυγή ή η πρόσβαση σε βοήθεια σε περίπτωση έντονου άγχους ή κρίσης πανικού.

Συνήθεις καταστάσεις αποφυγής

Μέσα μεταφοράς
Πολυσύχναστοι χώροι
Κλειστοί χώροι
Ουρές
Παραμονή μόνος εκτός σπιτιού

Κλινικές επιπτώσεις

Σε σοβαρές περιπτώσεις παρατηρείται σημαντικός περιορισμός αυτονομίας, εξάρτηση από συνοδό και κοινωνική απόσυρση.

Κοινωνική Αγχώδης Διαταραχή (Social Anxiety Disorder)

Η Κοινωνική Αγχώδης Διαταραχή χαρακτηρίζεται από έντονο φόβο αρνητικής αξιολόγησης, απόρριψης ή έκθεσης σε κοινωνικές καταστάσεις.

Το άτομο συχνά βιώνει επίμονη αυτοπαρατήρηση και αυξημένη ντροπή, ενώ η κοινωνική αλληλεπίδραση συνοδεύεται από έντονη ψυχοσωματική ενεργοποίηση

Συχνές εκδηλώσεις

Φόβος δημόσιας ομιλίας
Δυσκολία σε κοινωνικές επαφές
Αποφυγή επαγγελματικής έκθεσης
Έντονο άγχος κατά την παρατήρηση από άλλους

Υποκείμενοι μηχανισμοί

Συχνά συνδέεται με:

αρνητικά πρώιμα βιώματα,
επικριτικά οικογενειακά περιβάλλοντα,
χαμηλή αυτοεκτίμηση,
δυσλειτουργικά σχήματα ντροπής.

Ειδικές Φοβίες (Specific Phobias)

Οι Ειδικές Φοβίες χαρακτηρίζονται από επίμονο και δυσανάλογο φόβο απέναντι σε συγκεκριμένα αντικείμενα ή καταστάσεις.

Παρότι το άτομο συνήθως αναγνωρίζει τον υπερβολικό χαρακτήρα του φόβου, η έκθεση στο φοβικό ερέθισμα προκαλεί έντονη δυσφορία και αποφυγή.

Συχνές μορφές

Φοβία ύψους
Φοβία πτήσεων
Ζώα
Αίμα ή ενέσεις
Κλειστοί χώροι

Κλινική κατανόηση

Η αποφυγή λειτουργεί βραχυπρόθεσμα αγχολυτικά, αλλά μακροπρόθεσμα ενισχύει και παγιώνει τη φοβική αντίδραση.

Άγχος Αποχωρισμού Ενηλίκων

Η διαταραχή αφορά υπερβολικό φόβο απομάκρυνσης από σημαντικά πρόσωπα προσκόλλησης και συνδέεται συχνά με ανασφαλή πρότυπα δεσμού.

Κλινικές εκδηλώσεις

Έντονη ανάγκη διαβεβαίωσης
Δυσκολία παραμονής μόνος
Φόβος εγκατάλειψης
Υπερβολική ανησυχία για την ασφάλεια αγαπημένων προσώπων

Επιλεκτική Αλαλία (Selective Mutism)

Η Επιλεκτική Αλαλία εμφανίζεται κυρίως στην παιδική ηλικία και χαρακτηρίζεται από αδυναμία ομιλίας σε συγκεκριμένα κοινωνικά περιβάλλοντα παρά τη φυσιολογική γλωσσική ικανότητα.

Συνδέεται συχνά με υψηλά επίπεδα κοινωνικού άγχους και συμπεριφορική αναστολή.

Θεραπευτική Προσέγγιση

Η θεραπευτική παρέμβαση προϋποθέτει ολοκληρωμένη κλινική αξιολόγηση και εξατομικευμένη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το άγχος οργανώνεται ψυχικά και σχεσιακά.

Θεραπευτικοί στόχοι

Μείωση αποφυγών
Ενίσχυση συναισθηματικής ρύθμισης
Αναγνώριση δυσλειτουργικών γνωσιακών μοτίβων
Επεξεργασία τραυματικών εμπειριών
Βελτίωση αυτοεικόνας και διαπροσωπικής λειτουργικότητας

Ενδεδειγμένες παρεμβάσεις

Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)
Θεραπεία έκθεσης
Schema Therapy
Ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία
EMDR σε περιπτώσεις τραύματος
Φαρμακοθεραπεία όπου κρίνεται κλινικά απαραίτητη

Η θεραπευτική διαδικασία στοχεύει όχι μόνο στη μείωση των συμπτωμάτων αλλά και στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας, της αυτογνωσίας και της λειτουργικής προσαρμογής του ατόμου στην καθημερινή ζωή.